De overheid heeft sinds de excuses voor het slavernijverleden een reeks maatregelen getroffen om te ‘compenseren’ voor dat verleden. Een van de meest besproken besluiten is de toewijzing van honderd miljoen euro voor maatschappelijke initiatieven, onderzoek en erfgoedbehoud (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2024). Hoewel de intentie nobel lijkt, werpt dit een fundamentele vraag op: is het eerlijk om de huidige generatie verantwoordelijk te stellen voor daden uit het verleden?
Het probleem van collectieve schuld
Er bestaat niet zoiets als collectieve schuld. Schuld is een individueel concept en kan niet worden overgedragen op basis van afkomst, huidskleur of nationale identiteit. Mensen moeten beoordeeld worden op hun eigen daden en niet op die van generaties voor hen. Het toekennen van financiële compensatie aan een specifieke groep betekend dat een andere groep moet betalen, zonder dat hier sprake is van persoonlijke verantwoordelijkheid. Dit ondermijnt een van de basisprincipes van rechtvaardigheid: dat iemand alleen aansprakelijk kan worden gesteld voor zijn eigen handelingen.
Tegenstanders van deze visie kunnen aanvoeren dat samenlevingen collectieve verantwoordelijkheid dragen voor historische onrechtvaardigheden, zoals eerder is gebeurd met herstelbetalingen voor oorlogsslachtoffers. Het probleem hierbij is dat dergelijke betalingen vaak gebaseerd zijn op direct aantoonbaar leed bij nog levende slachtoffers, wat in het geval van slavernij niet het geval is.
Vergeld geen kwaad met kwaad
Slavernij is onmenselijke en excuses daarvoor aanbieden is terecht. Maar een kwaad uit het verleden goedmaken door een nieuw kwaad aan te richten, namelijk mensen laten betalen die zogezegd afstammelingen zij. Mensen lijden onnodig onder de gevolgen van iets waar ze niets mee te maken hebben. Bovendien leidt dit beleid tot nieuwe vormen van maatschappelijke tweedeling, waarin sommigen worden bevoordeeld op basis van afkomst, terwijl anderen onterecht worden belast.
De financiële last voor toekomstige generaties
De honderd miljoen euro die nu wordt ingezet voor onder andere maatschappelijke initiatieven en een slavernijmuseum (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2024) draagt direct bij aan de staatsschuld (2.1 Begroting 2024 | Ministerie Van Financiën – Rijksoverheid, n.d.). Dit betekent dat toekomstige generaties opdraaien voor een schuld die zij nooit hebben veroorzaakt. Hoewel erkenning van historisch onrecht belangrijk is, moet dit niet ten koste gaan van economische rechtvaardigheid voor de huidige en toekomstige generaties. Door de staatsschuld op te laten lopen, wordt de financiële last slechts doorgeschoven naar een groep die hier nog minder mee te maken heeft.
Individualisme als medicijn tegen discriminatie
Het zien van mensen als individuen in plaats van als groepen is essentieel om racisme uit te bannen. Positieve discriminatie bestaat niet: om groep A te bevoordelen, moet per definitie groep B benadeeld worden. Dit soort beleid vergroot de maatschappelijke verdeeldheid, omdat het de nadruk legt op verschillen in plaats van gedeelde waarden.
Een keer geen geld tegen het probleem aan gooien
Excuses maken voor het slavernijverleden goed voor het erkennen van kwaad, maar geld tegen het probleem aan gooien is een stap te ver. Collectieve schuld is slecht en het laten boeten van de huidige generatie voor daden uit het verleden is moreel verwerpelijk. Bovendien legt dit beleid een onnodige financiële last op toekomstige generaties. Een eerlijk land moet individuen beoordelen op basis van hun eigen daden, zonder onderscheid naar afkomst of historische context.
