Wat we nu gaan doen, kost heel veel geld. Leuk als sticker op je pinpas, maar een stuk minder grappig als kleine foutjes de samenleving miljarden kosten. En precies dat is gebeurd bij het UWV. Een recente fout bij de berekening van WIA-uitkeringen zorgt nu voor een enorme financiële tegenvaller.
Volgens een Nieuwsuur-artikel gaat de correctie van deze fouten naar schatting 1 tot 2 miljard euro kosten. In de begroting staat:
“Uitkeringsinstantie UWV maakte jarenlang fouten bij het berekenen van WIA-uitkeringen, waardoor tienduizenden mensen te veel of te weinig hebben ontvangen. Die hersteloperatie gaat naar schatting 1 tot 2 miljard euro kosten.”
Om dat even in perspectief te zetten: Nederland telt 8,4 miljoen huishoudens (CBS). Dit betekent dat de fout ons €119,05 tot €238,10 per huishouden kost. Vergelijk het met een situatie waarin uit elk huis een magnetron of stofzuiger verdwijnt—door een klein rekenfoutje. Logisch dus dat we willen weten hoe dit heeft kunnen gebeuren en of er nog meer kosten op ons afkomen.
Hoe konden de WIA-uitkeringen zo misgaan?
Het UWV noemt zelf de “complexiteit van de berekening” als een van de oorzaken. Volgens Artikel 13 van de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) wordt een uitkering als volgt berekend:
- Een maanduitkering is 21,75 keer het dagloon.
- Het dagloon is 1/261 van het jaarloon van de werknemer.
Kort gezegd: je uitkering wordt berekend op basis van je loon per werkdag (maandag t/m vrijdag). Op zich niet extreem ingewikkeld, maar wél als iemand binnen een jaar verschillende contracten had of een individueel keuzebudget meeneemt.
De regels zijn door de jaren heen steeds complexer geworden, met een groeiend aantal uitzonderingen. Dit maakt fouten onvermijdelijk. De Algemene Rekenkamer bracht in april 2024 een rapport uit waarin deze problemen worden onderzocht. Hieruit blijkt:
- In 2022 moesten 19.705 mensen geld terugbetalen, gemiddeld €2.136 per persoon.
- Dit komt neer op een totaal van €42,1 miljoen aan te veel uitgekeerde bedragen (p.29).
- 15% van de terugvorderingen was hoger dan €2.000, een aanzienlijk bedrag voor mensen met een WIA-uitkering.
Door deze fouten zijn naar schatting 25.000 tot 50.000 mensen de dupe geworden. Sommigen hebben te veel ontvangen, anderen te weinig.
Waar komt die schatting van 1 tot 2 miljard vandaan?
Dit roept een belangrijke vraag op: hoe komt Nieuwsuur aan een schadepost van 1 tot 2 miljard, terwijl de bekende fouten zo’n €40 miljoen per jaar bedragen?
Nieuwsuur zelf geeft hier weinig duidelijkheid over, behalve een verwijzing naar de correctieorganisatie. Gelukkig biedt de verbeteraanpak van het UWV iets meer inzicht:
- Hersteloperatie: 300 tot 500 extra werknemers nodig.
- Uitvoeringskosten: €38 tot €64 miljoen.
- Schade die hersteld moet worden: ongeveer €285 miljoen.
- Totale geschatte kosten: €320 tot €360 miljoen t/m 2024.
Dat is twee derde minder dan de laagste schatting van Nieuwsuur. Om meer duidelijkheid te krijgen, hebben we de redactie om uitleg gevraagd. Hun antwoord?
Ze baseren zich op inschattingen van ambtenaren die aan het dossier werken. Concrete cijfers zijn er nog niet. Voor nu moeten we het dus doen met de schatting van €320 tot €360 miljoen—een stuk lager dan de genoemde miljarden.
Waarom zijn verkeerde inschattingen schadelijk?
Foute inschattingen tijdens de begrotingsbehandeling kunnen ertoe leiden dat er onnodig veel budget wordt gereserveerd. In dit geval gaat het om bijna 1 tot 2 miljard euro extra, een bedrag vergelijkbaar met de omstreden bezuinigingen op het hoger onderwijs (1 miljard). Dit laat zien hoe groot de impact van een verkeerde schatting kan zijn.
